Fout

Een harde werker Walter, met een bescheiden Amsterdams accent. Altijd vriendelijk en voor alle klantjes in zijn kleine drogisterij steeds een vriendelijk woord. Zelfs die ene keer dat ik – een jongetje van 8 nog maar – hem iemand zag betrappen op een diefstalletje, greep hij in op een bijna verontschuldigende manier. Eigenlijk was er niets bijzonders aan Walter of het moest zijn wat waggelende manier van lopen zijn. Het had iets van Chaplin, dat kende ik wel van de enkele keer dat we in die schrale en tv-loze naoorlogse jaren een bioscoop bezochten.

Walters tenen zijn in de oorlog afgevroren legde mijn moeder uit. Hij was helemaal in Rusland en daar kan het vreselijk koud zijn. Nog later volgde er meer uitleg. Walter woonde al van kindsbeen af in Amsterdam maar had vanwege zijn vader de Duitse nationaliteit. Tijdens de oorlog was de jongeman, van nog geen 20, dus zeer tegen zijn wil en gevoel gedwongen het uniform van de Wehrmacht aan te trekken. Het alternatief was deserteren met als vermoedelijke uitkomst de kogel en gruwelijke gevolgen voor zijn ouders. In de Amsterdamse Smaragdbuurt was zo goed als iedereen met het lot van die leuke jongen begaan. Na Walters terugkeer – ruim na onze bevrijding – uit het verre Rusland begon hij een drogisterijtje op de hoek van de straat. Het winkeltje werd druk beklant en bij Walters huwelijk (in 1949?) liep de buurt uit om het bruidspaar enthousiast geluk te wensen.

Mijn ouders hadden weinig op met wie in de oorlog niet goed geweest was. Hun omgeving was geteisterd door het wreed wegvoeren van joodse buren, vrienden en kennissen, en ook het – laat ons vriendelijk zeggen – onvrijwillig afvoeren van mijn vader naar Duitsland had niet tot veel begrip bijgedragen. Ik druk me hier wat terughoudend uit.

Wie fout was geweest werd nadrukkelijk gemeden. Mijn moeder vertikte het tot het eind van haar dagen om inkopen te doen bij lieden die niet geheel zuiver op de graat geweest waren. Een NSB-groenteman, die vanuit een andere wijk zich in onze straat vestigde, had geen schijn van kans. De boekhouding van het kwaad werd nog lange jaren op alle terreinen nauwkeurig bijgehouden.

Maar met Walter was het anders. Net zo zeer een slachtoffer van het lot dat bepaald was door oorlog, nationalisme en rassenwaan. Walter hoorde er bij en werd vol sympathie gewaardeerd om zijn vriendelijkheid en zijn moed om terug te keren waar hij vandaan gekomen was.

Daaraan moest ik toch even denken toen ze in de afgelopen dagen ineens allemaal goed wisten wie er fout en goed geweest waren, toen een tiener geen gedichtje over zijn dwalende oom mocht voordragen en toen officials van de rechter niet langs een Duits graf mochten lopen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s